643 Teknolojik Gelişmelerin Hak ve Sorumluluklara Etkisi Açık Uçlu Sorular ve Cevapları
“Mert, üniversiteye yeni başladığı için öğrenci belgesine ihtiyaç duymuş ve hiçbir kuruma gitmeden e-Devlet üzerinden bu belgeyi almıştır. Akşam ise sosyal medyada karşılaştığı bir çevre sorunuyla ilgili düşüncelerini paylaşmış, ardından bu sorunu CİMER üzerinden yetkililere bildirmiştir.”
Mert’in bu davranışlarını “aktif vatandaşlık” ve “zaman yönetimi” kavramları açısından yorumlayınız. Mert geleneksel yöntemleri kullansaydı hayatında neler değişirdi?
Cevap:
Mert, teknolojik imkanları kullanarak bürokrasiye harcayacağı zamandan tasarruf etmiş ve toplumsal bir soruna duyarsız kalmayarak dijital katılım hakkını kullanmıştır. Geleneksel yöntemlerde fiziksel olarak kurumlara gitmesi gerekecek, bu da hem maddi maliyet hem de ciddi bir zaman kaybı yaratacaktı.
“Dijitalleşme; eğitim, sağlık ve iletişim alanındaki hakların daha hızlı kullanılmasını sağlar. Ancak her bireyin genel ağa veya dijital araçlara erişimi bulunmamaktadır. Bu durum özellikle bazı bölgelerde hakların kullanımında eşitsizliklere yol açabilmektedir.”
Cevap:
Olumlu olarak; uzaktan eğitim (EBA) ve e-Devlet gibi sistemler sayesinde uzak bölgelerdeki vatandaşlar da kaliteli hizmete ulaşabilir.
“Taylan Öğretmen, dijital mahremiyeti; kişisel bilgilerimizi korumak ve neyi, kiminle, ne kadar paylaşacağımıza kendimizin karar vermesi olarak tanımlar. Gereğinden fazla bilgi paylaşmanın bireyi riskli durumlara sokabileceğini vurgular.”
Bir bireyin sosyal medyada günlük yaşantısına dair her detayı (konum, kimlik bilgisi, özel fotoğraf) paylaşması, “dijital vatandaşlık sorumluluğu” ve “kişisel güvenlik” açısından ne gibi riskler barındırır? Çıkarım yaparak açıklayınız.
Cevap:
Bu tür bir paylaşım “dijital ayak izi”nin kontrolsüz büyümesine ve siber zorbalığa ya da kimlik hırsızlığına davetiye çıkarılmasına neden olur. Birey, sadece kendi güvenliğini değil, paylaştığı karelerdeki diğer kişilerin mahremiyetini de tehlikeye atarak sorumsuz bir dijital vatandaş örneği sergilemiş olur.
“CİMER, vatandaşların şikâyet ve önerilerini devlete doğrudan iletebildiği bir platformdur. Bu sayede vatandaşlar karar alma süreçlerine dolaylı da olsa dahil olmaktadır.”
CİMER gibi dijital platformların “demokrasi kültürü” ve “devlet-vatandaş güveni” üzerindeki etkisini analiz ediniz.
Cevap:
CİMER, bürokrasiyi azaltarak vatandaşı doğrudan muhatap kabul eder. Bu durum vatandaşın “sesimi duyurabiliyorum” düşüncesiyle devlete olan güvenini artırır ve hak arama bilincini geliştirerek demokrasiyi güçlendirir.
“e-Nabız ile sağlık geçmişi görüntülenebilir, e-Okul ile sınav notları takip edilebilir ve EBA ile ders içeriklerine ulaşılabilir. Bu sistemlerin kâğıt tüketimini azalttığı ve çevre dostu olduğu bilinmektedir.”
Dijitalleşmenin sadece “sürdürülebilirlik ve çevre” açısından topluma ne tür katkılar sağladığını metne dayanarak açıklayınız.
Cevap:
Dijital platformlar üzerinden yapılan işlemler kâğıt kullanımını minimize eder. Bu da ormanların korunmasına, atık miktarının azalmasına ve kamu kurumlarındaki fiziksel arşivleme maliyetlerinin düşmesine yardımcı olur; yani dijitalleşme aynı zamanda ekolojik bir dönüşümdür.
Dijital vatandaşlık nedir? Açıklayınız.
Cevap:
Dijital vatandaşlık, bireylerin dijital ortamları bilinçli, güvenli, etik ve sorumlu şekilde kullanmasıdır. İnternet ortamında haklarını bilerek hareket eden ve başkalarının haklarına saygı gösteren kişiler dijital vatandaştır.
Teknolojik gelişmeler vatandaşlık haklarının kullanımını nasıl kolaylaştırmıştır? İki örnek veriniz.
Cevap:
-
Resmî işlemler internet üzerinden yapılabilmektedir.
-
Hastane randevuları çevrim içi alınabilmektedir.
e-Nabız uygulaması hangi vatandaşlık hakkı ile ilişkilidir?
Cevap:
Sağlık hakkı ile ilişkilidir.
e-Okul sisteminin öğrenci ve velilere sağladığı iki fayda yazınız.
Cevap:
-
Notları öğrenme
-
Devamsızlık bilgilerini takip etme
Siber zorbalık nedir? Açıklayınız.
Cevap:
Siber zorbalık, internet ortamında bir kişiye hakaret edilmesi, tehdit edilmesi veya rahatsız edilmesi durumudur.
Siber zorbalığa uğrayan bir kişi ne yapmalıdır? İki örnek yazınız.
Cevap:
-
Güvendiği bir yetişkine durumu anlatmalıdır.
-
Zorbalık yapan kişiyi engellemelidir.
Dijitalleşmenin iki olumlu etkisini yazınız.
Cevap:
-
İşlemler hızlı yapılır.
-
Bilgiye kolay ulaşılır.
Dijitalleşmenin iki olumsuz etkisini yazınız.
Cevap:
-
Teknoloji bağımlılığı oluşabilir.
-
Kişisel veriler tehlikeye girebilir.
Teknoloji bağımlılığı nedir?
Cevap:
Telefon, tablet ve bilgisayar gibi teknolojik araçların aşırı kullanılması sonucu ortaya çıkan bağımlılıktır.
Dijital ortamda mahremiyet ne demektir?
Cevap:
Kişisel bilgilerin başkalarıyla paylaşılmaması ve korunmasıdır.
Ayşe, hastaneye gitmeden önce telefonundan randevu almış, muayene olduktan sonra tahlil sonuçlarını internetten kontrol etmiştir.
Bu durum teknolojinin hangi vatandaşlık hakkının kullanımını kolaylaştırdığını gösterir? Açıklayınız.
Cevap:
Sağlık hakkının kullanımını kolaylaştırmıştır. Teknoloji sayesinde hastane işlemleri daha hızlı yapılabilmektedir.
Bir öğrenci derslerini tekrar etmek için
EBA platformundaki konu anlatım videolarını izlemektedir.
Bu durum teknolojinin hangi alandaki fırsat eşitliğine katkı sağladığını gösterir?
Cevap:
Eğitim alanında fırsat eşitliği sağlamaktadır. Öğrenciler istedikleri zaman ders içeriklerine ulaşabilir.
Mehmet, öğrenci belgesini almak için herhangi bir kuruma gitmeden
e-Devlet Kapısı üzerinden belge oluşturmuştur.
Bu örnekten teknolojinin hangi avantajına ulaşılabilir?
Cevap:
Zaman ve mekân sınırlamasını ortadan kaldırarak işlemleri kolaylaştırdığı sonucu çıkarılır.
Bir vatandaş, yaşadığı şehirdeki ulaşım sorununu internet üzerinden
CİMER sistemine bildirmiştir.
Bu davranış aşağıdaki haklardan hangisinin kullanıldığını gösterir? Açıklayınız.
Cevap:
Dilekçe ve bilgi edinme hakkının kullanıldığını gösterir. Vatandaş yönetime görüş bildirmiştir.
Ahmet, gününün büyük bölümünü tablet ve telefon kullanarak geçirmekte, derslerine yeterince zaman ayırmamaktadır.
Bu durum teknolojinin hangi olumsuz etkisine örnek gösterilebilir? Açıklayınız.
Cevap:
Teknoloji bağımlılığına örnektir. Aşırı teknoloji kullanımı eğitim başarısını olumsuz etkileyebilir.
Elif, arkadaşının fotoğrafını izinsiz şekilde sosyal medyada paylaşmıştır.
Bu durum aşağıdaki kavramlardan hangisiyle ilişkilidir? Açıklayınız.
Cevap:
Dijital mahremiyet ihlalidir. Kişisel bilgilerin izinsiz paylaşılması birey haklarına zarar verir.
Kerem, muayene olduktan sonra tahlil sonuçlarını hastaneye tekrar gitmeden
e-Nabız üzerinden kontrol etmiştir.
Bu durum teknolojinin bireylere sağladığı hangi kolaylığı gösterir? Açıklayınız.
Cevap:
Zaman ve ulaşım açısından kolaylık sağlamıştır. Teknoloji sayesinde sağlık hizmetlerine hızlı erişim mümkün olmuştur.
Efe, sosyal medyada yanlış bilgiler paylaşarak insanların yanlış yönlendirilmesine neden olmuştur.
Bu durum dijital vatandaşlık açısından hangi sorumluluğun yerine getirilmediğini gösterir?
Cevap:
Doğru ve güvenilir bilgi paylaşma sorumluluğu yerine getirilmemiştir. Dijital ortamda bilgi kirliliğine neden olunmuştur.