1⃣ Sürdürülebilir Kalkınma Nedir?

• Tanım: Günümüz insanlarının ihtiyaçlarını karşılarken gelecek nesillerin de ihtiyaçlarını tehlikeye atmadan kalkınmayı sürdürebilmesidir.

• Amaç: Ekonomik büyüme + Sosyal gelişme + Çevreyi koruma → Hepsi dengeli olmalıdır.

• Özellikleri:

  • Doğal kaynakları verimli kullanır.

  • İsrafı önler.

  • Uzun vadeli planlar yapar.

  • Hem bugünü hem geleceği düşünür.

Örnek: Bir ülkenin enerji ihtiyacını karşılamak için kömür yerine güneş ve rüzgâr enerjisine yatırım yapması.

2⃣ Sürdürülebilir Kalkınmanın Temel İlkeleri

1. Çevresel İlke: Doğal kaynaklar (su, toprak, orman, madenler) korunmalı.

2. Ekonomik İlke: Kaynaklar verimli kullanılmalı, israf edilmemeli.

3. Sosyal İlke: Toplumdaki herkesin yaşam kalitesi yükseltilmeli, eşitlik sağlanmalı.

4. Kültürel İlke: Kültürel miras ve değerler korunmalı.

5. Katılım İlkesi: Devlet, özel sektör ve vatandaş birlikte hareket etmeli.

3⃣ Sürdürülebilir Kalkınmanın Önemi

• Doğal kaynakların tükenmesini engeller.

• Çevre kirliliğini azaltır.

• Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakır.

• Toplumların refah seviyesini artırır.

• İklim değişikliğiyle mücadeleye katkı sağlar.

Etkinlik: “Eğer sürdürülebilir kalkınma uygulanmazsa 50 yıl sonra dünya nasıl olurdu?” başlıklı kısa bir yazı yaz.

4⃣ Çevre Dostu Teknolojiler Nedir?

• Doğaya zarar vermeyen veya en az zarar veren, enerji tasarrufu sağlayan, atıkları azaltan, geri dönüşümü destekleyen teknolojilerdir.

• Amaç: Çevreyi korumak, ekonomik kalkınmayı devam ettirmek, insanlara daha sağlıklı bir yaşam alanı sunmak.

5⃣ Çevre Dostu Teknolojilere Örnekler

Yenilenebilir Enerji Teknolojileri

• Güneş panelleri → Güneşten elektrik üretir.

• Rüzgâr türbinleri → Rüzgârın gücünü enerjiye çevirir.

• Hidroelektrik santralleri → Akarsuların gücüyle enerji üretir.

• Jeotermal enerji → Yer altı sıcak sularından enerji sağlar.

Geri Dönüşüm Teknolojileri

• Kağıt, plastik, cam, metalin yeniden işlenip kullanılması.

• Elektronik atıkların (telefon, bilgisayar) geri dönüşümü.

• Organik atıklardan kompost gübre yapılması.

Enerji Verimliliği Teknolojileri

• Tasarruflu ampuller.

• A+++ sınıfı beyaz eşyalar.

• Akıllı ev sistemleri (ışıkları otomatik kapatma).

• Elektrikli araçlar

Tarımda Çevre Dostu Yöntemler

• Damla sulama ile suyun tasarruflu kullanılması.

• Organik tarım → Kimyasal ilaç kullanılmaması.

• Akıllı tarım teknolojileri (nem sensörü, iklim kontrolü).

Yeşil Binalar ve Akıllı Şehirler

• Isı yalıtımı ile enerji tasarrufu.

• Güneş panelli çatılar.

• Yağmur suyu depolama sistemleri.

• Atıkları ayrıştıran akıllı çöp kutuları.

6⃣ Türkiye’de Sürdürülebilir Kalkınma ve Çevre Dostu Teknolojiler

• Sıfır Atık Projesi (2017): Atıkların geri dönüştürülmesi ve çöp miktarının azaltılması.

• Yenilenebilir Enerji Yatırımları:

  • Konya Karapınar Güneş Enerji Santrali

  • İzmir ve Çanakkale’de rüzgâr santralleri

  • Denizli Kızıldere Jeotermal Santrali

• Akıllı Şehir Uygulamaları:

  • Bisiklet yolları.

  • Enerji tasarruflu sokak lambaları.

  • Akıllı trafik sistemleri.

Türkiye’nin 2030 hedefleri arasında karbon salınımını azaltmak vardır.

7⃣ Dünya’da Çevre Dostu Teknolojilere Örnekler

• Norveç → Elektrikli araç kullanımı çok yaygın.

• Almanya → Rüzgâr ve güneş enerjisi yatırımlarında öncü.

• Japonya → Geri dönüşüm teknolojilerinde gelişmiş bir ülke.

8⃣ Birey Olarak Yapabileceklerimiz

• Çöpleri geri dönüşüm kutularına atmak.

• Tek kullanımlık plastik yerine bez çanta ve cam şişe kullanmak.

• Gereksiz yere elektrik ve su tüketmemek.

• Çevre dostu ürünleri tercih etmek.

• Toplu taşıma ve bisiklet kullanmak.

• Doğa koruma projelerine katılmak.

Etkinlik: Evinde kullandığın çevre dostu bir teknolojiyi örnekle anlat.

Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği 6. Ünite Ders Notu yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

1⃣ İklim Değişikliği Nedir?

• İklim: Uzun yıllar boyunca bir bölgede gözlemlenen hava olaylarının ortalaması.

• İklim değişikliği: Dünyanın ortalama sıcaklık, yağış, rüzgâr gibi iklim özelliklerinin uzun süre içinde değişmesi.

• En önemli sebep: Küresel ısınma → Atmosferde sera gazlarının (CO₂, metan, azot oksit) artması.

Unutma: İklim değişikliği doğal bir süreçtir, fakat günümüzde insan faaliyetleri bu süreci hızlandırmıştır.

2⃣ İklim Değişikliğinin Dünya Çapındaki Sonuçları

• Buzulların erimesi: Deniz seviyesi yükseliyor, ada ülkeleri tehdit altında.

• Kuraklık: Tarım ürünlerinde azalma, gıda fiyatlarının yükselmesi.

• Aşırı hava olayları: Sel, fırtına, kasırga ve orman yangınlarının artması.

• Canlıların yok olması: Nesli tükenen hayvan ve bitkilerin sayısı artıyor.

• Sağlık sorunları: Yeni salgın hastalıkların görülme riski.

• Göçler: İnsanlar yaşanabilir bölgeler aramak zorunda kalıyor.

3⃣ Türkiye’de İklim Değişikliğinin Etkileri

Karadeniz Bölgesi

• Yağışlar artıyor → Sel ve heyelanlar çoğalıyor.

• Balık türleri azalıyor → Balıkçılık olumsuz etkileniyor.

Akdeniz Bölgesi

• Sıcaklıklar artıyor, yağışlar azalıyor.

• Kuraklık ve orman yangınları daha sık görülüyor.

• Turizm olumsuz etkilenebilir.

İç Anadolu Bölgesi

• Sıcaklık artışı → Su kaynakları azalıyor.

• Tarımda ürün kayıpları, verim düşüklüğü.

• Yeraltı sularının aşırı kullanımı kuraklığı artırıyor.

Doğu Anadolu Bölgesi

• Kar yağışları azalıyor, buzullar eriyor.

• Kış turizmi (kayak merkezleri) zarar görüyor.

• Tarım ve hayvancılıkta olumsuz etkiler.

Ege Bölgesi

• Yazlar daha sıcak ve kurak geçiyor.

• Zeytin, üzüm gibi ürünlerde verim düşebilir.

• Orman yangınları riski artıyor.

Marmara Bölgesi

• Sanayi faaliyetleri nedeniyle hava kirliliği artıyor.

• Nüfus yoğunluğu ve göç, iklim değişikliğinin etkilerini artırıyor.

• Yaz kuraklığı → Su kaynaklarında azalma.

4⃣ Türkiye’de Görülen Çevresel Sorunlar

• Su kaynaklarının azalması.

• Baraj ve göllerde su seviyesinin düşmesi.

• Toprak verimliliğinin azalması.

• Tarımsal ürünlerde çeşitliliğin kaybolması.

• Denizlerde balık türlerinin azalması.

5⃣ Türkiye’nin Alabileceği Önlemler

• Yenilenebilir enerji (güneş, rüzgâr, hidroelektrik, jeotermal) kaynaklarına yatırım.

• Ormanların korunması ve ağaçlandırma projeleri.

• Tarımda suyun tasarruflu kullanılması (damla sulama).

• Atıkların geri dönüştürülmesi.

• Çevre dostu ulaşım (toplu taşıma, bisiklet yolları) yaygınlaştırılmalı.

• İklim değişikliğine karşı uluslararası anlaşmalara katılım.

Türkiye 2021’de Paris İklim Anlaşması’nı onayladı.

6⃣ Birey Olarak Biz Ne Yapabiliriz?

• Elektrik ve su tasarrufu yapmalıyız.

• Plastik yerine bez çanta ve cam şişe kullanmalıyız.

• Atıkları geri dönüşüm kutularına atmalıyız.

• Toplu taşıma veya bisiklet kullanmalıyız.

• Ağaç dikme kampanyalarına katılmalıyız.

• Çevremizdeki insanları bilinçlendirmeliyiz.

Etkinlik: “Ben iklim değişikliği ile mücadele için ne yapabilirim?” başlıklı kısa bir yazı yaz.

7⃣ İklim Değişikliği ve Ekonomik Hayat

• Tarımsal üretimde dalgalanmalar → Ekonomi olumsuz etkilenir.

• Turizm faaliyetleri (kış ve yaz turizmi) zarar görebilir.

• Balıkçılık, hayvancılık ve ormancılık risk altındadır.

8⃣ İklim Değişikliği ile Mücadelede Dünya ve Türkiye

• Kyoto Protokolü (1997): Karbon salınımını azaltmak için yapılan anlaşma.

• Paris İklim Anlaşması (2015): Küresel sıcaklık artışını 1,5 °C ile sınırlandırmayı amaçlar.

• Türkiye, Paris Anlaşması’na taraf olarak karbon salınımını azaltmayı taahhüt etmiştir.

Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği 5. Ünite Ders Notu yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

1⃣ İklim Nedir?

• İklim: Bir bölgede uzun yıllar boyunca gözlemlenen sıcaklık, yağış, nem, rüzgâr gibi hava olaylarının ortalamasıdır.

• İklim, insanların yaşam biçimini, tarımı, yerleşimini ve ekonomisini etkiler.

Örnek:

• Akdeniz iklimi → Turizm, seracılık, zeytin üretimi.

• Karadeniz iklimi → Çay tarımı, balıkçılık.

2⃣ Küresel İklim Değişikliği Nedir?

• Dünyanın ikliminde insan faaliyetleri ve doğal sebeplerle meydana gelen uzun süreli değişimlerdir.

• Küresel Isınma: Atmosferde sera gazlarının artması sonucu dünya sıcaklığının yükselmesidir.

• Küresel ısınma → İklim değişikliğine yol açar.

3⃣ Küresel İklim Değişikliğinin Nedenleri

• Doğal nedenler: Volkanik patlamalar, güneş lekeleri, okyanus akıntılarındaki değişiklikler.

• İnsan kaynaklı nedenler:

  • Fosil yakıtların (kömür, petrol, doğalgaz) aşırı kullanılması.

  • Ormanların yok edilmesi.

  • Sanayi ve ulaşım faaliyetleri.

  • Tarımda kimyasal gübre ve ilaçların yoğun kullanımı.

Örnek: Sanayi devriminden sonra fabrikaların artmasıyla karbon salınımı hızla yükselmiştir.

4⃣ Küresel İklim Değişikliğinin Sonuçları

• Buzulların erimesi: Deniz seviyesinin yükselmesi, kıyı şehirlerinin tehdit altına girmesi.

• Kuraklık: Tarımsal üretimin azalması, içme suyunda sıkıntı.

• Aşırı hava olayları: Fırtına, sel, kasırga ve yangınların artması.

• Biyoçeşitlilik kaybı: Hayvan ve bitki türlerinin yok olması.

• Göçler: İnsanlar yaşanabilir alan aramak için göç etmek zorunda kalır.

5⃣ Küresel İklim Değişikliğinin Türkiye’ye Etkileri

• Karadeniz’de sel felaketleri artmaktadır.

• Akdeniz’de orman yangınları daha sık yaşanmaktadır.

• İç Anadolu’da kuraklık ve su kaynaklarının azalması büyük sorun olmaktadır.

• Tarım ürünlerinde verim kayıpları yaşanabilir.

6⃣ Sera Gazları ve Etkileri

• Sera gazları: Karbondioksit (CO₂), metan (CH₄), azot oksit (N₂O), su buharı.

• Bu gazlar atmosferde birikerek dünyayı ısıtır.

• Normalde yaşam için gerekli, ama fazla olduğunda küresel ısınmaya yol açar.

7⃣ İklim Değişikliği ile Mücadele

• Fosil yakıt yerine yenilenebilir enerji (güneş, rüzgâr, hidroelektrik) kullanılmalı.

• Ağaç dikilmeli, ormanlar korunmalı.

• Geri dönüşüm yaygınlaştırılmalı.

• Enerji ve su tasarrufu yapılmalı.

• Bisiklet, toplu taşıma gibi çevre dostu ulaşım tercih edilmeli.

Örnek: Avrupa’da birçok şehirde bisiklet yolları yaygındır.

8⃣ Uluslararası Çabalar

• Kyoto Protokolü (1997): Karbon salınımını azaltmayı hedefler.

• Paris İklim Anlaşması (2015): Küresel sıcaklık artışını 1,5 °C ile sınırlamayı amaçlar.

• Türkiye 2021 yılında Paris Anlaşması’nı onaylamıştır.

9⃣ Bireysel Olarak Neler Yapabiliriz?

• Suyu boşa harcamamak.

• Elektrikli cihazları gereksiz yere çalıştırmamak.

• Plastik yerine bez çanta, cam şişe kullanmak.

• Çöpleri geri dönüşüm kutularına atmak.

• Doğayı korumaya yönelik gönüllü etkinliklere katılmak.

Etkinlik: “Ben iklim değişikliği ile mücadele için neler yapabilirim?” başlığıyla kısa bir yazı yaz.

Ekolojik Ayak İzi ile İklim İlişkisi

• İnsanların doğa üzerindeki tüketim izleri ekolojik ayak izidir.

• Ayak izi ne kadar büyükse, iklim değişikliğine katkımız o kadar fazladır.

• Daha az enerji tüketen, geri dönüşümü destekleyen insanlar doğaya daha az zarar verir.

Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği 4. Ünite Ders Notu yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

1⃣ Üretim – Tüketim Dengesi

• İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak için doğadan üretim yapması gerekir.

• Üretim: Doğal kaynakların kullanılmasıyla ürün elde edilmesi.

• Tüketim: Üretilen mal ve hizmetlerin kullanılması.

• Üretim ve tüketim arasında denge olmalıdır. Aksi takdirde çevre zarar görür.

Örnek: Gereğinden fazla plastik üretimi → Denizlerde plastik atık sorunu.

Etkinlik: Evinde israf ettiğin bir şeyi yaz.

2⃣ Tarihin Tozlu Sayfalarından

• Çevre sorunları sadece günümüzde değil, geçmişte de yaşanmıştır.

• Eski uygarlıklar doğayı yanlış kullandığında yıkılmıştır.

• Ormanların kontrolsüz kesilmesi → Erozyon, tarımın bozulması.

Örnek: Mezopotamya uygarlıkları, tarım alanlarını yanlış kullanınca verimli topraklar çölleşmiştir.

3⃣ Yaşam Döngüsü Analizi

• Bir ürünün ham maddeden başlayıp atığa dönüşmesine kadar geçen süreç yaşam döngüsüdür.

• Her ürünün yaşam döngüsü doğayı farklı etkiler.

Örnek:
Pamuktan tişört üretimi → Tarımda su tüketimi → Fabrikada enerji tüketimi → Kullanım → Çöpe atılma.

4⃣ Bir Plastik Bardağın Hikâyesi

• Plastik bardaklar petrol ürünlerinden üretilir.

• Kullanımı çok kısa, doğada çözünmesi yüzlerce yıl sürer.

• Çevreye ciddi zarar verir.

Sonuç: Tek kullanımlık ürünler doğa için tehlikelidir.

5⃣ Atıklar

• Atık: İnsanların tüketim sonucu ortaya çıkardığı artık maddelerdir.

• Atık Türleri:

  • Organik atık: Meyve, sebze kabuğu.

  • Geri dönüştürülebilir atık: Plastik, cam, kağıt, metal.

  • Tehlikeli atık: Piller, elektronik eşyalar, kimyasal maddeler.

Etkinlik: Evde çıkan atıkları 3 kategoriye ayır.

6⃣ Çöp

• Çöp: Yeniden kullanılamayan, geri dönüştürülemeyen atıklardır.

• Çöp miktarını azaltmak için:

  • Geri dönüşüm yapılmalı.

  • Yeniden kullanılabilir ürünler tercih edilmeli.

  • Organik atıklar kompost yapılmalı.

7⃣ Çevre Kirliliği

• Çevre kirliliği → İnsanların doğayı kirletmesi.

• Türleri:

  • Hava kirliliği → Fabrika dumanı, egzoz.

  • Su kirliliği → Atık sular, denizlere atılan çöpler.

  • Toprak kirliliği → Kimyasal gübreler, plastik atıklar.

  • Gürültü kirliliği → Trafik, inşaat, yüksek ses.

  • Işık kirliliği → Gereksiz aydınlatma.

Sonuç: Çevre kirliliği, hem insan sağlığına hem doğaya zarar verir.

8⃣ Çevre Kirliliğinin Etkileri

• İnsanlarda solunum ve kalp hastalıkları artar.

• Hayvan ve bitkiler zarar görür.

• Su ve toprak kullanılamaz hale gelir.

• İklim olumsuz etkilenir.

Etkinlik: Yaşadığın yerdeki en belirgin çevre kirliliğini ve sana etkisini yaz.

9⃣ Yerel ve Küresel Çevre Sorunları

• Yerel sorunlar: Sadece belli bir bölgeyi etkiler.

  • Örnek: İstanbul’da hava kirliliği, Konya’da kuraklık.

• Küresel sorunlar: Tüm dünyayı etkiler.

  • Örnek: Küresel ısınma, buzulların erimesi, ormansızlaşma.

Kirliliğin Kaynağını Bulalım

• Her çevre sorununun bir kaynağı vardır.

• Kaynak → İnsanların yanlış üretim ve tüketim faaliyetleridir.

Etkinlik: Öğretmenin verdiği görsellerde kirliliğin kaynağını belirle.

1⃣1⃣ Ekolojik Ayak İzi

• Ekolojik ayak izi: İnsanların doğa üzerindeki tüketim ve atık etkisidir.

• Ayak izi büyükse → Doğaya daha fazla zarar.

• Ayak izi küçükse → Çevreye duyarlı yaşam.

Örnek:

• Plastik şişe kullanmak → Ayak izini büyütür.

• Bez çanta kullanmak → Ayak izini küçültür.

1⃣2⃣ Ekolojik Ayak İzimi Hesaplıyorum

Etkinlik:

• Günlük alışkanlıklarını değerlendir:

  • Su ve elektrik kullanımı

  • Plastik tüketimi

  • Geri dönüşüm yapıp yapmadığın

Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği 3. Ünite Ders Notu yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

1⃣ Çevremizi Gözlemleyelim

• Doğada canlı (insan, hayvan, bitki) ve cansız (su, hava, toprak, kayaç) unsurlar vardır.

• Canlı ve cansız varlıklar birbirini etkiler, birlikte yaşam alanı oluşturur.

• Bu uyum, doğadaki dengeyi sağlar.

Etkinlik: Okulunun bahçesine çık. Gördüğün en az 3 canlı ve 3 cansız varlığı defterine yaz.

2⃣ Doğa ve İnsan İlişkisi

• İnsanlar yaşamlarını sürdürebilmek için doğadan faydalanır:

  • Su içer, tarım yapar, enerji üretir, maden çıkarır.

• İnsanlar da doğayı değiştirir:

  • Yol yapar, orman keser, baraj kurar.

• İnsan ve doğa arasında sürekli karşılıklı etkileşim vardır.

Örnekler:

• Karadeniz’de balıkçılık gelişmiştir.

• İç Anadolu’da hayvancılık yaygındır.

• Akdeniz’de turizm ön plandadır.

3⃣ Doğa İnsanı Yaşamını Etkiler mi?

• İklim, coğrafya ve doğal kaynaklar insanların hayatını yönlendirir.

• Giyim: Soğukta kalın kıyafet, sıcakta ince kıyafet.

• Evler: Karadeniz’de eğimli çatılı ev, İç Anadolu’da düz damlı ev.

• Meslekler: Deniz kenarında balıkçılık, verimli ovalarda tarım.

Etkinlik: “Yaşadığın yerin iklimi günlük hayatını nasıl etkiliyor?” yaz.

4⃣ Senin Hikâyen

• Doğa olayları (sel, fırtına, deprem, kuraklık) insan yaşamını etkiler.

• İnsanlar bu olaylara uyum sağlamaya çalışır.

Görev: Doğanın seni etkilediği bir olayı küçük hikâye halinde yaz.

5⃣ Bunu Konuşalım

• İnsan doğayı bilinçsiz kullanırsa, doğa zarar görür.

• Doğa zarar görünce insanlar da bundan etkilenir.

Tartışma soruları:

1. Ormanlar yok edilirse ne olur?

2. Su kaynaklarını kirletmek hangi sorunlara yol açar?

6⃣ Okul Dışında da Öğrenim Alanları Var

• Öğrenme sadece okulda olmaz.

• Müze, hayvanat bahçesi, doğal park, tarihi alan gibi yerler de öğrenme alanıdır.

• Geziler doğayı ve kültürü tanımamıza yardımcı olur.

7⃣ Gezelim Görelim – Gezelim Öğrenelim

• Gezdiğimiz yerlerde doğa-insan ilişkisini gözlemleyebiliriz.

• Örnek: Kapadokya’da insanlar tüf kayaları oyarak ev yapmıştır.

Etkinlik: Gezdiğin bir yerde gördüğün doğa-insan ilişkisini yaz.

8⃣ Doğal Dengeyi Neler Bozar?

• Doğal denge: Canlıların ve çevrenin uyum içinde yaşaması.

• Bozan etkenler:

  • Ormanların kesilmesi

  • Yanlış tarım

  • Aşırı avlanma

  • Sanayi atıkları

  • İstilacı türler

9⃣ Çöp Değil Kompost – Çöpten Gübreye

• Kompost: Meyve-sebze artıkları gibi organik atıkların çürüyerek gübreye dönüşmesidir.

• Faydaları:

  • Çöpler azalır.

  • Toprak daha verimli olur.

  • Çevre korunur.

Etkinlik: Evindeki organik atıklarla kompost yapılabilir mi? Yaz.

Doğal Denge Bozulursa…

• Bitki ve hayvan türleri yok olabilir.

• Besin zinciri bozulur.

• İklim değişiklikleri artar.

• İnsanların yaşamı zorlaşır.

1⃣1⃣ Ben Olsaydım

Soru: “Doğal dengeyi korumak için sen olsaydın ne yapardın?”
Örnek: Ağaç dikerdim, geri dönüşüm yapardım, suyu boşa akıtmazdım.

1⃣2⃣ Örnek Olaylar

• Avustralya Tavşanları: Tavşanlar çoğaldı, tarım alanları zarar gördü.

• Çin’in Serçe Olayı: Serçeler öldürüldü, böcekler çoğaldı, tarım zarar gördü.

• Karadeniz’de Denizanası: Balık türleri azaldı, balıkçılık zarar gördü.

• Başkentte Pirana: Egzotik balık doğaya bırakıldı, tehlike yarattı.

Ders: Doğadaki her canlının bir görevi vardır.

1⃣3⃣ Çözüm Bende

• Çevre sorunlarını çözmek için herkes görev almalıdır.

• Çözümler:

  • Enerji ve suyu tasarruflu kullanmak

  • Geri dönüşüm yapmak

  • Ağaç dikmek

  • Doğal alanları korumak

1⃣4⃣ Ünite Değerlendirme

• Öğrendiklerini test et, soruları çöz.

• İnsan-doğa ilişkisini ve doğal dengeyi tekrar et.

1⃣5⃣ Mektubumuz Var

• Çevreyi korumak için bir kişiye ya da kuruma mektup yaz.

• Doğayı korumak için önerilerini dile getir.

1⃣6⃣ Doğal Kaynakları Tanıyorum

• Doğal kaynaklar: İnsanların doğadan elde ettiği varlıklar.

• Örnek: Su, toprak, hava, orman, maden.

1⃣7⃣ Suyun Serüveni

• Su doğada sürekli dolaşır.

• Su döngüsü: Buharlaşma → Yoğuşma → Yağış → Akarsular.

• Su döngüsü canlıların yaşamı için çok önemlidir.

1⃣8⃣ Doğadaki Enerji Akışı

• Enerjinin kaynağı güneştir.

• Bitkiler → Fotosentez yaparak besin üretir.

• Hayvanlar → Bitkilerle beslenir.

• İnsanlar → Hem bitki hem hayvan ürünlerini tüketir.

Böylece enerji doğada sürekli aktarılır.

1⃣9⃣ Okuyalım – İlişkilendirelim

• Doğa ile ilgili metinleri okuyup günlük yaşamla ilişkilendirmek bilgi pekiştirir.

2⃣0⃣ Oyun Zamanı

• Oyunlarla doğa ve insan ilişkisi eğlenceli şekilde öğrenilir.

Çevre Eğitimi ve İklim Değişikliği 2. Ünite Ders Notu yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

İyi bir yardımcı kitap/ soru bankası seçerken aşağıdaki özelliklere dikkat etmek faydalı:

• Müfredata uygunluk: Milli Eğitim Bakanlığı’nın yeni sosyal bilgiler kazanımlarını kapsıyor olsun.

• Sınavlara uygunluk: 5. Sınıf Devlet Parasız yatılı ve Bursluluk sınavlarına uygun sorular olmalı

• Konu anlatımı + alıştırmalar: Önce konuyu açık ve örneklerle anlatmalı, sonra bol soru ile pekiştirmeli.

• Farklı soru tipleri: Doğru-yanlış, çoktan seçmeli, açık uçlu, yorum gerektiren sorular olmalı.

• Test/deneme + değerlendirme bölümleri: Üniteler sonunda ya da kitap sonunda denemeler ve çözüm önerileri olmalı.

• Görsellik ve harita/tablolar: Resimler, grafikler, haritalarla desteklenmiş kitaplar kavramların anlaşılmasını kolaylaştırır.

• Fiyat / sayfa kalitesi / kullanım kolaylığı: Uygun fiyatlı, taşıması ve kullanması kolay kitaplar uzun vadede daha avantajlı olur.

Önerilen Kaynak Kitaplar

Konu Anlatımı:

• Arı Yayınları Akıllı Defter
• Çanta Yayınları Alıştıran Defter

Konu Anlatımı Etkinlik ve Test

• Arı Yayınları Atölyem
• Benim Hocam Yayınları Benim Fasikülüm
• Çanta Yayınları Etkinlikli Soru Bankası

Soru Bankası:

• Benim Hocam Yayınları Benim Soru Bankam

5. Sınıf Sosyal Bilgiler Kaynak Kitap Önerisi yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Sosyal Bilgiler için en iyi yardımcı kaynağı seçmek, aslında birkaç unsura bağlıdır:

• Hedef sınıf düzeyi (5, 6, 7 veya 8. sınıf)

• Öğrencilerin ihtiyaçları (soru çözümü mü, konu anlatımı mı, etkinlik mi?)

• Öğretmenin beklentisi (LGS hazırlık, sınıf içi etkinlik, tekrar, kazanım takibi, vb.)

Genel olarak sahada öne çıkan bazı güvenilir yardımcı kaynaklar şunlardır:

1. Soru Bankaları

• Çanta Yayınları – Etkinlikli Soru Bankası & Öğreten Defter: Hem konu anlatımı hem etkinlik hem de kazanım odaklı sorular içeriyor.

• Arı Yayıncılık – Sosyalimo Defterim: Defter mantığında, etkinliklerle öğrenmeyi pekiştiriyor. 2025-2026 TYMM’ye uyumlu.

• MEB Çalışma Fasikülleri: MEB’in ücretsiz PDF kaynakları, doğrudan müfredata uyumlu.

2. Etkinlik ve Defter Çalışmaları

• Tüyo Hoca – Haftalık İzleme Sistemi Kitapları: Her hafta kazanımlara uygun testlerle öğrencinin gelişimini takip etmeye yarıyor.

• Akıllı Defterler (Arı, Palme, Eksen vb.): Ders sırasında kullanıma uygun, yaz-boz mantığında.

3. LGS Odaklı Kaynaklar (6-7-8. sınıf için)

• Z-kitaplar (Palme, Karekök vb.): Güncel beceri temelli sorular içeriyor.

• Öğretmen kulüplerinde önerilen setler: Güncel TYMM kazanımlarına uygunluğu kontrol etmek şart.

Eğer öğrencileriniz 6. sınıf düzeyindeyse, Arı Yayıncılık Sosyalimo Defterim ve Çanta Yayınları Etkinlikli Soru Bankası birlikte çok güçlü bir ikili olur. Hem ders içi kullanım hem de evde tekrar için oldukça faydalı.

Sosyal bilgiler için en iyi yardımcı kaynak hangisidir? yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Bu ödenek, öğretmenlerin ders yılı başlamadan önce yapacakları hazırlık ve alışverişlerde maddi destek sağlamak amacıyla veriliyor. Ancak yıllar içinde dolar bazında değerlendirildiğinde, alım gücünde belirgin bir düşüş yaşandığı görülüyor. Sendikalar, toplu sözleşme görüşmelerinde bu ödemenin en düşük öğretmen maaşının yarısı seviyesinde olmasını talep etmişti.

2025-2026 Eğitim Öğretim Yılı Ödeneği

Bu yıl, kadrolu ve sözleşmeli öğretmenlere 5230 TL tutarında ödeme yapılacak. Ücretli öğretmenler ise bu ödemeden yararlanamayacak.

Ödeme Tarihleri

Eğitime hazırlık ödenekleri Eylül ayının son haftasına kadar öğretmenlerin hesaplarına yatırılacak. Ödeme takvimi illere ve ilçelere göre farklılık gösterebilecek.

Kısacası, 2025-2026 eğitim yılı için eğitime hazırlık ödeneği 5230 TL olarak belirlendi ve ödemeler Eylül sonuna dek tamamlanacak.

2025-2026 Eğitim Öğretim Yılı Ödeneği Ne Kadar ve Ne Zaman Ödenecek yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

“Ekonomik faaliyetler, doğal kaynaklara hem olumlu hem de olumsuz etkiler yapabilir. Örneğin, tarım faaliyetleri insanların besin ihtiyacını karşılayarak ekonomiye katkı sağlar. Ancak bilinçsiz sulama, aşırı gübre ve ilaç kullanımı toprağın verimini düşürebilir ve su kaynaklarını kirletebilir. Bu yüzden ekonomik faaliyetler yapılırken doğal kaynakların korunmasına dikkat edilmeli, sürdürülebilir yöntemler kullanılmalıdır.”

Bir ekonomik faaliyetin doğal kaynaklara etkisini tartışma yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

12 Temmuz 2025, Paris – Türkiye, kültürel miras envanterine bir yenisini daha ekledi. Manisa’nın Salihli ilçesinde bulunan Sardes Antik Kenti ve Bin Tepeler Lidya Tümülüsleri, UNESCO Dünya Miras Komitesi’nin Paris’teki 47. oturumunda kalıcı listeye alındı.

UNESCO’nun “benzersiz kültürel geleneği temsil eden yapılar” kriteri doğrultusunda değerlendirilen alan, oy birliğiyle kabul edildi. Bu gelişmeyle birlikte Türkiye’nin Dünya Miras Listesi’ndeki kültürel alan sayısı 22’ye yükseldi.

Sardes Antik Kenti Neden Önemli?

• MÖ 8-6. yüzyıllarda Lidya Krallığı’nın başkentiydi.

• Dünyanın ilk madeni parası burada basıldı.

• Kentte yer alan Gymnasium, Artemis Tapınağı ve mozaikli yapılar dikkat çekiyor.

Bin Tepeler Tümülüsleri Ne Anlatıyor?

• Yaklaşık 75 km²’lik bir alana yayılmış 100’den fazla Lidya kral mezarından oluşuyor.

• Alyattes Tümülüsü, devasa yapısıyla Asya’nın en büyük kral mezarları arasında sayılıyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın uzun süredir yürüttüğü koruma, arkeolojik araştırma ve dijital belgeleme çalışmaları, bu önemli başarıda etkili oldu.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, karar sonrası yaptığı açıklamada şu sözlere yer verdi:

“Sardes ve Bin Tepeler, sadece Türkiye’nin değil, tüm insanlığın ortak mirasıdır. Bu başarıyı ülkemize kazandırmanın gururunu yaşıyoruz.”

Dünya Mirası Ne Demek?

UNESCO Dünya Mirası unvanı, insanlığın geçmişine ışık tutan kültürel veya doğal alanların uluslararası koruma altına alınmasını sağlar. Böylece bu alanlar yalnızca ulusal değil, küresel sorumlulukla korunur.

Not: Manisa’yı ziyaret ettiğinizde artık sadece üzüm bağları ve sıcak su kaplıcaları değil, aynı zamanda tarihi dünya miraslarını da göreceksiniz!

Sardes Antik Kenti ve Bin Tepeler Lidya Tümülüsleri, UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Hak ve sorumluluk” (hak ve sorumluluk) birbiriyle derinden bağlantılı ve toplumsal yaşamın temelini oluşturan iki önemli kavramdır.

Hak, bireylerin hukuk düzeni tarafından korunan ve kullanmalarına izin verilen yetki ve menfaatlerdir.

Sorumluluk, bireylerin kendi davranışlarının veya yetki alanlarına giren herhangi bir olayın sonuçlarını üstlenmesi, yerine getirmesi gereken görev ve yükümlülüklerdir. Sorumluluk, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde var olur. Bireylerin kendilerine, ailelerine, topluma ve çevreye karşı sorumlulukları vardır.

Okuldaki Hak ve Sorumluluklarımız Tablosu yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Dijital çağda çocuk yetiştirmek kolay değil. Ailelerin hızla değişen teknolojilere ayak uydurması ve bunlarla birlikte gelen riskler ve fırsatlar arasında denge kurması çok zor olabiliyor. Dijital ebeveynlik uzmanı Dr. Jacqueline Nesi ile görüşerek ona ailelerin sağlıklı teknolojik alışkanlıklar geliştirmek için neler yapabileceklerini sorduk.

Teknolojinin aile hayatınızdaki rolü hakkında çocuklarınızla erkenden ve sık sık iletişim kurun.

Dijital teknolojiyle büyüyen günümüz çocukları için sağlıklı dijital alışkanlıklar geliştirme her zamankinden çok daha önemli. Çocuklarınızın evde bu alışkanlıkları oluşturması için yapılması gerekenler listesi.

1. Çocuklarınıza sorular sorun: Çocuklarınıza hem katıldıkları aktiviteler hakkında hem de kullandıkları teknolojik cihazlar hakkında soru sorabilirsiniz. Onların neleri sevdiğini, neleri sevmediğini, teknolojik cihazları ne sıklıkla ve ne için kullandıklarını öğrenmeye çalışın.

2. Çocuklarınızla teknoloji kullanımının risklerini tartışın: Çocuklarınızın teknoloji kullanımıyla ilgili endişeleriniz varsa, onlarla bu endişelerinizi paylaşın ve onlara karşı dürüst olun. Teknolojik cihazların onların farklı aktivitelerde bulunmasını engellediğini düşünüyor olabilirsiniz ya da internette görebilecekleri ve yapabilecekleri şeyler sizi endişelendiriyor olabilir.

Çocuklarınıza çevrimiçi ortamda herhangi bir sorunla karşılaştıkları takdirde, doğrudan size gelmelerini açıkça (ve sık sık!) söyleyin. Örneğin şöyle bir şey diyebilirsiniz: “İnternette karşılaştığın bazı durumlarla nasıl başa çıkacağını bilemeyebilirsin. İnternette üzücü veya kafanı karıştıran şeylerle de karşılaşabilirsin.  Böyle bir durumla karşılaşırsan bu konuda benimle konuşmanı isterim, böylece bunlarla nasıl başa çıkabileceğimize birlikte karar verebiliriz.”

Çocuklarımız bize bir sorunla geldiğinde, onlara nasıl bir tepki verdiğimize dikkat etmeliyiz. Çocuklarımızın dijital ortamda karşılaştığı olumsuz bir şeyi bizimle paylaşması, bir ebeveyn olarak bizim için şaşırtıcı ve hatta korkutucu olabilir. Hemen duruma müdahale edip onlara yaptıklarının yanlış olduğunu söyleme ihtiyacı duyabiliriz ya da onları korumak için cihazı ellerinden almak isteyebiliriz. Öte yandan, böyle bir durumda, ilk başta verilecek en doğru tepki, ona şöyle söylemektir: “Bunu benimle paylaştığın için sana çok teşekkür ederim”. Böyle bir cevap, çocuğunuzun bir dahaki sefere zorluklarla karşılaştığında size gelme ihtimalini arttıracaktır.

3. Aşırı teknoloji kullanımının altında yatabilecek sorunlara dikkat edin: Her şeyin suçunu teknolojiye yüklememek gerekir. Bazen çocukların teknolojiyi aşırı kullanmasının altında yatan başka nedenler olabilir. Örneğin, bir ergen, sosyal medyada aşırı derecede fazla vakit geçiriyorsa, hayatında neler olup bittiği hakkında onunla konuşabilirsiniz. Sosyal medyada çok fazla vakit geçirmesinin nedeni, insanların onun hakkında ne düşündüğü hakkında endişelenmesi olabilir ya da çocuğunuz, okulda veya akranlarının yanında özgüven eksikliği yaşıyor olabilir.

Aileniz için anlamlı olan sınırlar belirleyin.

4. “Evet” ve “hayır” kuralları belirleyin: “Evet kuralları” çocuklarınızın yapabileceği şeylerdir. Onlardan internette nasıl davranmalarını istiyorsunuz? İyi bir dijital vatandaş olmak ne anlama gelir? Ailenizde “sağlıklı” teknoloji davranışı nedir?  Diğer yandan “hayır” kuralları, onlardan yapmalarını istemediğiniz şeylerdir (diğerlerine zorbalık yapmak gibi) ya da güvenlik nedeniyle internette yapmamaları gereken şeylerdir (kişisel bilgiler vermek gibi).

Çocuklarınıza hata yapmanın normal bir şey olduğunu söyleyin çünkü onlar halen öğreniyorlar ve nasıl iyi bir dijital vatandaş olacaklarını anlamaya çalışıyorlar. Çocuğunuzun yaşadığı herhangi bir sorunu sizinle dürüst bir şekilde paylaşabileceğini bilmesi büyük bir önem taşır. Bu nedenle, sizinle bir sıkıntısını dürüstçe paylaştığında “başının belaya girmeyeceğini” bilmesini sağlayın.

5. Teknoloji kullanımına sınırlamalar getirin: Ailenizin teknolojik cihazları kullanmayacağı yerler belirleyin veya günün hangi saatlerinde teknolojik cihazların kullanılmayacağını belirleyerek teknoloji kullanımına sınırlamalar getirin. Teknolojisiz zamanlarda telefonlarınızı bırakacağınız bir alan da oluşturabilirsiniz. Gece  yatak odasında telefon kullanımına sınırlama getirmek veya telefonları dışarıda bırakmak da faydalı olabilir. Uyku çok önemlidir ve teknolojik cihazlar uykunuzu almanızı engelleyebilir.

6. İçerikle ilgili beklentilerinizi netleştirin:  Çocuğunuzun internette erişebildiği içeriğin, yaşına ve gelişim düzeyine uygun olduğundan emin olmanız büyük bir önem taşır. Küçük yaştaki çocuklardan ve ergenlerden yeni uygulamalar indirmeden ya da yeni platformlara katılmadan önce sizden izin almalarını isteyin. Varsa uygun ebeveyn kontrol yöntemlerini kullanma seçeneğini de göz önünde bulundurabilirsiniz. Örneğin ekran süresini sınırlama, uygulama içinde satın alımları kısıtlama, içerik filtreleri gibi yöntemlere başvurabilirsiniz.

Çocukların cihaz kullanımına dikkat edin.

7. Teknolojiyi birlikte keşfedin: Çocuğunuz hangi yaşta olursa olsun teknolojik cihazları onunla birlikte kullanabilir ya da içeriği birlikte gözden geçirebilirsiniz. Örneğin birlikte bir video izleyip o video hakkında konuşabilirsiniz. Çocuğunuz daha büyük bir yaştaysa, ondan internette neler yaptığını sizinle paylaşmasını isteyebilirsiniz. Örneğin hangi konulara ilgi duyduğu ve hangi uygulamaları kullandığı hakkında onunla sohbet edebilirsiniz.

8. Ne zaman geri adım atacağınızı bilin: Bazı durumlarda çocuğunuzun telefonda ne yaptığını izlemek isteyebilirsiniz, ama bunu yapacağınızı ona önceden söylemeniz gerekir. Bu, özellikle de küçük yaştaki çocuklar ya da yeni bir cihazı (örneğin bir telefonu) ilk kez kullanacak çocuklar için önemlidir. Çocuklar büyüdükçe ve cihazlara alıştıkça, onlara yaşlarına ve gelişim düzeylerine göre daha fazla özgürlük verin. Bununla birlikte, internette genel olarak neler yaptıklarından her zaman haberdar olmakta fayda vardır.

Sağlıklı davranışlarınızla çocuklarınıza örnek olun.

9. Bir ekip olarak hareket edin:  Anne babalar olarak kendi cihazlarımızı nasıl (ve ne sıklıkla) kullandığımızın farkında olmamız önem taşır ve bunu yapmak güçtür! Öte yandan, çocuklarınızın sağlıklı alışkanlıklar geliştirmesine ve sınırlar koymasına yardım etmek için onlara örnek olun ve onlarla birlikte bir ekip olarak hareket edin. Bir ekip olarak hareket etmek, ailelerin çocuklarla sık sık yaşadığı “sen-ben” çekişmesinin dışına çıkmanızı sağlar. Teknolojilerin getirdiği güçlüklerin karşısında aile olarak “biz” dinamiği yaratmanız için iyi bir fırsat sağlar.

10. Bir eğlenceye dönüştürün! Çocuklarınızla oyun oynamak ve eğlenceli vakit geçirmek için teknolojiden faydalanabilirsiniz. Örneğin onlarla birlikte bir uygulama kullanabilir ya da bir oyun oynayabilirsiniz. Oyun fikirleriyle ilgili videolar araştırabilir ya da birlikte ilgi alanlarınızı keşfedebilirsiniz. Yemek yapmaktan spor ve müziğe kadar çeşitli hobilerinizi geliştirebilirsiniz.

Sağlıklı Dijital Alışkanlık Geliştirmenin Yolları yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

(Güncel Kaliteli Kitaplar)

1) Mete’nin Tuhaf Hikâyesi – Emre Aktürk

2) Dedemin Bakkalı – Şermin Yaşar

3) Sözcüklerin Kamera Arkası – Ferhat Taştekin

4) İyilik Timi – Metin Özdamarlar

5) Yuan Huan’ın Kulübesi – Miyase Sertbarut

6) Kraliçeyi Kurtarmak – Vladimir Tumanov

7) Charlie’nin Çikolata Fabrikası – Roald Dahl

8) Flippo Ben ve Kiraz Ağacı – Paola Peretti

9) Linç Çıkmazı – Anıl Basılı

10) Bunun Adı Findel – Andrew Clements

11) Harry Potter ve Felsefe Taşı – J.K. Rowling

12) Postayla Gelen Deniz Kabuğu – Behiç Ak

13) Zerdali Dedemle Bir Yıl – Yaşar Bayraktar

14) Yazıyı Bulan Çocuk – Sinan Yaşar

15) Mırıldanan Çocuk – Gabriele Clima

16) Limon Kütüphanesi – Jo Cotterill

17) İçimdeki Melodi – Sharon M. Draper

18) Endişe Ağacı – Marianne Musgrove

19) Uçan Sınıf – Erich Kastner

20) Dedem Bir Kiraz Ağacı – Angela Nanetti

5. Sınıf Öğrencileri İçin Tavsiye Kitap Okuma Listesi yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik başvuruları, tamamen elektronik ortamda MEBBİS sistemi üzerinden gerçekleştirilecektir. MEBBİS sistemi, öğretmenlerimizin görev süreleri ve diğer bilgileri otomatik olarak alacağından, ek bir evrak hazırlama zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu sayede öğretmenlerimiz, zaman kaybetmeden başvurularını tamamlayabileceklerdir.

Uzman Öğretmenlik ve Başöğretmenlik İçin Gerekli Evraklar yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

I. TBMM’nin İsyanlara Karşı Aldığı Önlemler yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

I. TBMM’NİN ÇIKARDIĞI ÖNEMLİ KANUNLAR yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

I. TBMM’NİN ÖZELLİKLERİ yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Resmî tatiller, yılın en çok beklenen zamanları arasında yer alır. Bu tatiller, yoğun yaşam temposundan bir an olsun uzaklaşıp keyifli anlar biriktirebileceğiniz özel zamanlardır.

2025 YILI RESMİ TATİL GÜNLERİ yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Öğretmenlere yönelik yeni sınav görevlendirmeleri
Açık Öğretim Kurumları Sınavları için başvurular başladı.

Sınav Takvimi ve Görevler

Son Başvuru Tarihi 11/12/2024

Başvuru için https://mebbisyd.meb.gov.tr/SIM/SIM03001.aspx

Öğretmenlere Yeni Sınav Görevleri yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

1927 ilçe haritası Ahmet Kargın tarafından hazırlandı. T.C. 1927 Umumi Nüfus Tahriri’ne göre hazırlanan haritada İstanbul’un ilçe sayısı dikkat çekti. Bununla beraber Şebinkarahisar’ın o tarihte il olduğu da dikkat çekenler arasında yer alıyor. 1927 Türkiye ilçe haritası, Cumhuriyet’in ilk yıllarında, 1923’teki Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan sonra yapılan il ve ilçe idari düzenlemelerini yansıtan bir haritadır. Bu dönemde, Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden kalan idari yapı değişmeye başlamış ve Cumhuriyet ile birlikte birçok yeni idari düzenleme yapılmıştır. İşte görenleri şaşırtan Türkiye’nin 1927 ilçe haritası görseli…

TÜRKİYE’NİN 1927 İLÇE HARİTASI

1927 Yılı Türkiye İl ve İlçe Haritası yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Ünite sonunda senaryo yazılabilecek öğrenme çıktıları dikkate alınarak bağlama dayalı senaryo temelli sorular hazırlanmıştır. Oluşturulan senaryoya bağlı kalarak öğrenme çıktılarını oluşturan süreç bileşenlerini ölçmek için açık uçlu ve çoktan seçmeli soru formatlarında sorular hazırlanmıştır. Hazırlanan sorular, oluşturulan bağ- lamda verilen bilgiler kullanılarak öğrencilerin çözmesi hedeflenerek tasarlanmıştır. Bir süreç bileşenine ilişkin bazen iki soru sorularak ölçülürken bazen de bir soru ile iki süreç bileşeni ölçülebilecek şekilde tasarlanmıştır. Bağlamada dayalı sorularda süreç bileşenlerini ölçmek için açık uçlu ve çoktan seçmeli soru türleri kullanıl- mıştır.

Bağlama dayalı soru oluşturma aşamasında dikkat edilmesi gerekenler:

• Bağlamın öğrenme çıktıları ve süreç bileşenleri ile uyumlu olması,
• Gerçek hayattan veya öğrencilerin yaşantısından bir durum içermesi,
• Öğrenciye detaylı bir şekilde aktarılması,
• Bağlama dayalı olarak açık uçlu ve çoktan seçmeli soruların oluşturulması.
• Oluşturulan bu sorular öğrencilerin bağlamdaki durumu analiz etmelerini ve çözüm üretmelerini sağlaya- cak şekilde olmalıdır.
• Tek adımda çözülmemelidir.
• Problem durumu örtük olmalıdır.
• Problem durumu objektif olmalı ve hitap ettiği kitleye uygun olmalıdır.
• Gerçekçi verilere dayalı olmalıdır.
• Gereksiz detaylar olmamalıdır.

Bağlama Dayalı Sorular yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Ölçülecek veya değerlendirilecek özelliğin kapsam alanı çok iyi tanımlanmalı; kapsamın göstergesi olan dav- ranışlar, ölçütler ve diğer özellikler, eğer öğrenciler kendileri kendi çalışmalarını ve durumlarını değerlendi- recekse öğrencilerle birlikte, eğer öğretmen veya veli tarafından değerlendirilecekse çeşitli kaynaklar, benzer ölçekler ve diğer öğretmenlerin görüşlerinden yararlanılarak oluşturulmalıdır. Kapsamın iyi örneklenip ör- neklenmediği irdelenmelidir. Ölçek maddelerindeki davranış veya özelliklerle tepki kategorilerinde kullanılan ifadeler uyumlu olmalıdır. Tüm maddeler ve tepki kategorileri, özel durumlar dışında aynı sayfada yer almalı, ölçek iki ayrı sayfaya bölünmemelidir. Ölçeğin nasıl doldurulacağına ilişkin yönerge açık bir şekilde yazılma- lıdır. Ölçülen her karakter, davranış veya tutum için ayrı bir ölçek olmalıdır.

Kullanım Yönergesi

Değerlendirme Yapmadan Önce: Öğrencilerin çalışmalarını veya performanslarını değerlendirirken, “Bit- kilerin ve Hayvanlardaki Yaşam Döngüleri” temasıyla ilgili önceden belirlenmiş öğrenme çıktıları ve süreç bileşenlerine odaklanınız. Tanımlama, açıklama ve karşılaştırma kategorilerinde verilen açıklamaları gözden geçiriniz ve her biri için öğrencinin performansını nasıl değerlendireceğinize dair önceden bir fikir edininiz.

Değerlendirme Sırasında: Her bir öğrencinin performansını, tanımlama, açıklama ve karşılaştırma katego- rilerine göre ayrı ayrı değerlendiriniz. Her kategori için 1’den 4’e kadar olan puanlama ölçeğini kullanarak, öğrencinin performansını objektif bir şekilde derecelendiriniz. 1 “Yeterli Değil” seviyesini, 4 ise “Çok İyi” seviyesini temsil eder. Öğrencilerin performansını değerlendirirken, verilen örnekler ve açıklamaları referans Bu, değerlendirmelerinizin tutarlılığını sağlamaya yardımcı olur.

Değerlendirme Sonrası: Değerlendirmelerinizi tamamladıktan sonra öğrencilere geri bildirim sağlayınız. Bu geri bildirim, hem güçlü yönlerini hem de geliştirilmesi gereken alanları içermelidir. Öğrencilere, derecelen- dirme ölçeğindeki puanlamalarına göre hangi alanlarda iyileştirme yapabilecekleri konusunda önerilerde bulu- nunuz. Bu değerlendirme sonuçlarını, öğrencilerin ilerlemelerini izlemek ve gelecekteki öğrenme faaliyetlerini planlamak için kullanınız.

Derecelendirme Ölçeğinin Hazırlanması yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

5.4.16.1.1. Sayısal Dereceleme Ölçeği

Derecelendirilmesi istenen özelliğin genellikle 1 ile 5 arasında derecelendirilmesiyle oluşan ölçeklere verilen addır. Burada kullanılan 1 olumsuz ifadeyi gösterirken 5 olumlu ifadeyi göstermektedir. Örneğin sınıfta tartış- ma davranışı için; (1) Hiç katılmaz, (2) Çok az katılır, (3) Genellikle katılır, (4) Çok sık katılır, (5) Her zaman katılır, gibi ölçüt benimsenmişse derecelendirmeyi yapan kişi en uygun sayıyı ayrılan boşluğa yazarak tercihini eder. Öğretmenin not sistemi buna örnektir.

5.4.16.1.2.   Betimsel Dereceleme Ölçeği

Derecelendirmesi istenen özelliğin betimsel ifadeler kullanılarak derecelendirilmesi sonucu oluşan ifadeler- dir. Farklı performans seviyelerini belirlemek amacıyla farklı tanımlamalar yapılır. Örneğin; bireyin dav- ranışlarına uygun düşenin önündeki parantezin içine bir ( X ) işareti koyarak birey için uygun olan durumu belirtiniz.

• Bireyin ödev yapma durumu ile ilgili:

( ) Ödevlerini zamanından önce eksiksiz olarak yapar. ( ) Ödevlerini eksik olarak yapar.

( ) Ödevlerini hiç yapmaz, sorumluluk duygusu gelişmemiştir.

5.4.16.1.3.   Karşılaştırmalı Dereceleme Ölçeği

Bu tip ölçeklerde derecelendirilecek özellik, normal olarak diğer bireylerde bulunması beklenen miktar ya da düzey ile karşılaştırılarak bir ölçek üzerinde değerlendirilir. Bir sınıftaki belli bir niteliğe (örneğin liderlik) gibi en üst ve en alt düzeyde sahip olan öğrencileri belirlemek için liderlik özelliğine en az sahip, orta düzeyde sahip ve yüksek düzeyde sahip öğrenciler seçilir. Bundan sonra herhangi bir öğrenci liderlik özelliği yönünden bu üç öğrenci ile karşılaştırılır ve “eşit, daha iyi, daha zayıf gibi yargılar verilir.Bu tür ölçek aynı sınıf yada gruptaki bireyleri belli bir özellik bakımından birbiriyle karşılaştırmada daha yaygın olarak kullanılır. Örneğin; belirli bir dönem için bir sınıftaki öğrencilerin bir ders veya tüm derslerdeki sınıf içi akademik çalışmalarının karşı- laştırmalı olarak daha kötü, normal ve daha iyi biçiminde üçlü ölçek üzerinden derecelendirilir.

5.4.16.1.4.   Grafik Dereceleme Ölçeği

Ölçülecek niteliğin basamaklar hâlinde yatay bir doğru üzerinde gösterilmesiyle oluşturulmuş ölçeklere verilen addır. Doğru üzerinde çek işareti koyularak derecelendirilir. Öğrenci gelişimini ve oluşan ürünlerin değerlen- dirilmesinde derecelendirme ölçeklerinden faydalanır.

5.4.16.1.5.   İşaretleme Listesi Biçimindeki Dereceleme Ölçeği

Bir özellikle ilgili tüm davranışlar alt alta yazılarak listelenir. İşaretlemeyi yapacak kimse bu davranışlardan sadece bireyde bulunanları işaretler. Bireyde bulunup bulunmadığını açıkça bilmediği veya gözlemediklerini işaretlemez.

Derecelendirme Ölçek Türleri yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Holistik Analitik dereceli puanlama anahtarları, öğrencinin cevabının toplam olarak değerlendirilmek istendi- ğinde kullanılır. Bütüncül dereceli puanlama anahtarı süreçten ziyade sonuçla ilgilidir. Analitik puanlamada yapıldığı gibi sonuca ulaşmak için aşılan bireysel basamaklarla ilgilenmekten çok, toplam performans ya da sonuçla ilgilenir. Öğretmenler, ölçülecek performansla ilgili ilk defa rubrik geliştirdiklerinde, öğrenci çalışma- sının kısa sürede değerlendirilmesi gerektiğinde (günlük ödevler vb.), dereceli puanlama anahtarıyla ölçülecek performansın genel değerlendirilmedeki ağırlığı az olduğunda (ünite sonu çalışmaları), ölçülecek performans boyutlarının ayrımı zor olduğunda ve öğrencinin yaş düzeyi küçüldükçe bütüncül dereceli puanlama anahtarı seçilmelidir.

Holistik Dereceli Puanlama Anahtarları yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Analitik dereceli puanlama anahtarı, bir değerlendirmenin farklı bölümlerindeki çok belirli cevapları puanlamada kullanılır. Değerlendirmenin her bölümünden bütün puanlar öğrencinin performans seviyesini  ve toplam puanını belirlemek için toplanır. Puanlama kriterleri nasıl puan verilebileceği ya da verilemeyeceği konusunda son derece etkilidir. Analitik dereceli puanlama anahtarı kullananlar, öğrencilerin verdiği bütün cevapları tek tek incelemeli ve belirlenmiş kriterlere göre puanlamalıdır. Böylece yanlılık çok az olacaktır. Analitik dereceli puanlama anahtarı, üründen çok süreçle ilgilendiğinden dolayı, öğrenme eksikliği olan

öğrencilerde kullanılması sınırlayıcı olabilir. Analitik dereceli puanlama anahtarları, ölçülecek performans çok boyutlu olduğunda, performans boyutlarının derecelendirilmesi kolay olduğunda, performans boyut ve düzeyleri gözlenebilir olduğunda ve performansın değerlendirilmesinde kullanılacak süre yeterli olduğunda (proje, araştırma, vb.) tercih edilir.

Analitik Dereceli Puanlama Anahtarları Nedir? yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

İngilizcede rubrik diye adlandırılan bu araçlar ülkemizde “puanlama yönergesi”, “Dereceli puanlama anah- tarı”, “değerlendirmeye esas ölçütler”, “değerlendirme ölçeği”, “değerlendirme formu” gibi isimlerle adlan- dırılmaktadır. Gözlemlere ait puanları, tanımlanmış kategorilerden (ölçüt ya da ölçütler) uygun düşen boyuta kaydetmeyi sağlayan bir değerlendirme aracıdır. Dereceli puanlama anahtarı, öğrencinin bir kavrama, duruma veya olaya ilişkin bilgisini ortaya koyması veya bir ödevi yapmasına ilişkin olarak yeterlik düzeyini belirle- meye yönelik bir puanlama sistemidir. Ayrıca bu puanlama anahtarları, öğrencilere zayıf ve kuvvetli olduğu alanlar ile ilgili geri bildirim verme, iyileştirme amaçlı öğretimi planlama gibi amaçlar için kullanılabilir. Dereceli puanlama anahtarları hem ürün hem de süreç değerlendirmede birçok performans türünde rahatlıkla kullanılabilir.

Dereceli puanlama anahtarları ikiye ayrılmaktadır. Bunlar analitik dereceli puanlama anahtarları ve bütüncül (holistik) dereceli puanlama anahtarlarıdır.

Dereceli Puanlama Anahtarları Nedir? yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Eğitim ve öğretim sürecinin her düzeyinde tüm alanlarda rahatlıkla kullanılabilen portfolyo Türkçe literatürde kişisel gelişim dosyası, ürün seçki dosyası veya öğrenci ürün dosyası olarak da isimlendirilmektedir. En genel anlamı ile portfolyo, öğrencilerin dönem veya yıl boyunca yaptıkları çalışmaların belli standartlara göre orga- nize edilmiş bir koleksiyonudur. Başka bir ifade ile portfolyo, öğrencinin bir veya birden fazla konu alanında yaptığı çalışmalarının sistematik, amaçlı ve anlamlı koleksiyonu olarak tanımlanabilir. Portfolyonun eğitim kurumlarında bir durum belirleme ve değerlendirme aracı olarak kullanılması, ilköğretim dil sınıflarında baş- lamış ve daha sonra üst eğitim düzeylerine doğru genişlemiştir. Son zamanlarda giderek daha çok sayıda öğret- men her türlü ders için portfolyoyu kullanmaya başlamıştır. Portfolyo uygulamalarının eğitimdeki yerinin yeni olduğunu ve taşıdığı birçok farklı niteliği göz önüne alınacak olunursa portfolyo uygulamaları ile okullardaki dosya tutturma uygulamalarının karıştırılmaması gerekir. Böyle bir durumda portfolyonun diğer dosya tuttur- ma uygulamaları ile arasındaki farkı oluşturan yenilikler nelerdir, sorusu sorulabilir. Bu soruya

• Çalışmaların belli bir amaca göre sistematik olarak toplanması,
• Çalışmalardan öğrencilerin hem geldiği başarı düzeyinin hem de geliştirmesi gereken başarı düzeylerinin belirlenebilmesi,
• Öğrencilerin yaptıkları akademik çalışmaları koruma yönündeki doğal eğilimlerin öne çıkarılması,
• Çalışmaların nasıl daha iyileştirilebileceği üzerinde düşünülmesi,
• Öğrencilerin çalışmalarını gözden geçirmelerinin sağlanması gibi yanıtlar

5.3.1.1.                   Portfolyo Türleri

Portfolyolar uygulama amacına, düzeyine ve içinde bulundurulan çalışmaların türlerine göre farklılık göster- mektedir. Ölçme ve değerlendirme alan yazınında pek çok kaynakta portfolyo türlerinin farklı sınıflandırmaları vardır.

Üç çeşit portfolyo türü vardır:

1. Sergileme Portfolyo: Bu tip portfolyo öğrencinin kendini en iyi yansıttığına inandığı sadece tamamlanmış çalışmaları kapsar. Bu tür portfolyolar ürün odaklı olup öğrencilerin günlük çalışmaları ile ilgili delilleri tam olarak ortaya koymadığından değerlendirme ve not vermek için uygun bir seçenek değildir. .
2. Çalışma Portfolyo: Öğrenci-öğretmen portfolyosu olarak da isimlendirilen çalışma portfolyosu, süreç odaklı olup öğretmen ve öğrenciye birlikte değerlendirme imkânı İkisi birlikte gelişmeyi ve ilerle- meyi gösteren, hem biten hem de devam eden örnekleri seçebilir. Ebeveynler de bu sürece dâhil olabilir.
3. Değerlendirme Portfolyo: Öğretmen alternatif portfolyosu da denilen bu türde. tüm maddeler puanlanır, sıralanır ve değerlendirilir. Öğretmen her öğrencinin kişisel portfolyosunu değerlendirme amaçlı olarak

5.3.1.2.                   Portfolyoların Değerlendirilmesi

Portfolyo ve performans görevleri değerlendirilmesinde genel olarak rubrik kullanılması uygundur. En genel anlamda bir portfolyo için değerlendirme ölçütleri aşağıdaki kriterler dikkate alınarak yapılabilir:

1. Bütünlük: ‘‘İstenilen çalışmalar dosyada var mı? Seçilen ürünler yıl/dönem boyunca edinilen becerileri yansıtıyor mu?’’ sorularına cevap aranır.
2. Tertip ve Düzen: ‘‘ Tüm çalışmalar için uygun başlıklar kullanılmış mı? Çalışmalar içindekiler bölümüne uygun olarak sıralanmış mı? Çalışma kâğıtları temiz ve düzenli mi?’’ sorulara cevap aranır.
3. Yansıtma: ‘‘Seçilen çalışmalar öğrencinin gelişimini yansıtıyor mu? Gözlemler ayrıntılı ve mantıklı mı? vb. sorulara cevap aranır.

Değerlendirme, öğretmen tarafından önceden belirlenerek öğrenciye açıklanan kriterler kapsamında yapılır. Bu kriterler belirlenirken esas vurgu, ortaya çıkan ürünün kalitesine yapılmalıdır. Portfolyo dosyalarının değerlen- dirilmesi yapılırken öğrencileri kıyaslayarak herhangi bir yargıya ulaşmak doğru değildir. Çünkü portfolyo tut- makta önemli olan bireysel olarak öğrencinin eski durumu ile yeni durumunun kıyaslanmasıdır. Portfolyoların puanlanması için üç temel yaklaşım önerilmektedir:.

1. Dosya içindeki her bir çalışma ayrı ayrı puanlanır, bu puanların aritmetik ortalaması dosyaya verilen puanı gösterir.
2. Farklı performanslar için ayrı puanların verildiği bir puan sistemiyle puanlama yapılarak değerlendiri- lebilir. Örneğin öğrencinin hazırladığı bir projenin, her bölümüne farklı puanlar verilerek genel puanı hesaplanabilir.
3. Portfolyodaki çalışmaların özelliğine ve bütün içerisindeki ağırlığına göre puan vererek bu puanların top- lanmasıdır.

Öğrenci Ürün Dosyası (Portfolyo) Nedir? yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Performans görevi, birçok durumda alternatif değerlendirme veya özgün (otantik) değerlendirme kavramları ile eş anlamlı olarak kullanılmaktadır. Ancak bu üç kavram aslında birbirinden çok farklıdır. Alternatif değer- lendirme kavramı, geleneksel değerlendirmelerde kullanılmayan ölçme araçlarının dışında kalan araçları ta- nımlamak için kullanılır. Özgün değerlendirme ise okulda öğrenilen bilgi ile gerçek dünyadaki olaylar arasında bir ilişki kurulması ve bununla ilgili uygulamaların yapılmasına yönelik çalışmaları tanımlamak için kullanılır. Performans görevi ise ne alternatif değerlendirmeler gibi çok genel ne de özgün değerlendirmeler gibi çok abartılı olan bir değerlendirme şeklidir. En genel anlamda öğrencilerin istenilen bir öğrenme alanındaki bilgi, beceri ve tutumlarını ölçmek için, onlara alanla ilgili bir görev verip o görevdeki etkililiklerini, geçerliği ve güvenirliği sağlanmış ölçüm araçları (rubrikler) kullanarak tespit etmektir. Performansların değerlendirilme- sinde üst düzeyde düşünme (analiz, sentez ve değerlendirme), problem çözme becerileri geliştirme, gerçek dünyadaki sorunlarla ilgilenme ve davranışları hem ürün hem de süreç olarak kontrol etmek oldukça önemlidir.

Performansa dayalı durum belirlemenin klasik yöntemlerle ölçülemeyen öğrenme çıktılarını ölçmede kulla- nıldığı belirtilmektedir. Performansa dayalı durum belirleme, bilginin yapılandırılmasına ve üst düzey zihinsel süreçlere odaklanmaktadır. Amaç öğrencinin bilgi düzeyinin ötesinde gerçek yeni bilgiler üretmesini sağla- maktır. Başka bir deyişle bu yaklaşım, bilginin yapılandırılmasını ve yapılandırılan bilginin anlamlı bir şekilde kullanılmasını gerektirmektedir. Performansa dayalı durum belirlemenin klasik değerlendirme yöntemlerine göre bir farkı da bilginin ya da becerinin öğrencide var olup olmadığının belirlenmesinden ziyade o bilgi ve becerileri kullanırken öğrencinin gösterdiği performansın ve gelişim sonuçlarının gözlenebilmesidir. Ayrıca klasik durum belirleme yöntemleri ile performansa dayalı durum belirleme yöntemleri arasındaki en çarpıcı farkın gerçek yaşam durumlarını içerme düzeyleri olduğu söylenebilir. Performansa dayalı durum belirleme çok sayıda alt düzey zihinsel süreci içeren soruya yanıt vermekten ziyade daha az sayıda ancak üst düzey zihinsel süreç gerektiren soruları veya görevleri yerine getirmeyi gerektirmektedir. Süreç olarak performans değerlendirme öğrencilerin en basit düzeyde oluşturdukları cevaplar ile başlayıp geniş bir zaman diliminde kapsamlı gösteri ve koleksiyonlara kadar değişen görevleri kapsar. Farklı türlerde olsa bile performans değer- lendirmeler; öğrencinin cevabı seçmesi yerine oluşturması, öğrencinin okul dışında da ortaya koyması gereken davranışların izlenmesine imkân sunması ve öğrencilere süreçte rehberlik yapacak puanlama araçlarının olma- sı bakımından benzerdirler.

5.3.1.1.                   Performans Görevinin Değerlendirilmesinde Uyulması Gereken Temel İlkeler

1. Değerlendirme süresinin uzunluğu değerlendirilmek istenilen performansa göre
2. Değerlendirme birçok beceriyi kapsamalı.
3. Hem bireysel değerlendirmeler hem de grup değerlendirmeler yapılmalı.

ç) Değerlendirme hem ürüne hem de sürece odaklanmalı.

1. Değerlendirmede birçok veri toplama tekniği kullanılmalı.
2. Değerlendirmedeki hedefler açık olarak yazılmalı.
3. Değerlendirilen konu hakkındaki ön fikirler ileri sürülmeli.
4. Değerlendirilmesi istenilen konu çekici hale
5. Değerlendirme müfredattaki konularla ilişkilendirilmeli.
6. Puanlar nota dönüştürülmeli.
7. Değerlendirme kurallara uygun olarak gerçekleştirilmeli.

Performans değerlendirmede uyulması gereken kuralların birçoğu, yukarıda belirtilen hususlara benzer ifade- lerle NRC (National Research Council) tarafından tespit edilmiş ve bu hususta bazı standartlar getirilmiştir. NRC tarafından hazırlanan “Okullarımızda Nasıl Değerlendirme Yapılmalı” isimli raporda bu standartlar aşa- ğıdaki gibi ele alınmıştır;

1. Öğrencilerin öğrenmeleri için değerlendirmede en önemli içeriklerin seçilmesi,

2. Değerlendirmede öğrenciye sunulan durumlarla ilgili verilerinde dikkate alınması,
3. Öğrenci başarısıyla öğrenme ortamının birlikte ele alınması,
4. Başarılarını göstermeleri için öğrencilere yeterli fırsatların sunulması,
5. Değerlendirme işlemleri ve yöntemlerinin farklı zamanlarda kullanıldığında daha önceki sonuçlara ulaştı- racak kadar tutarlı veriler sağlaması,
6. Değerlendirme işlemlerinin farklı deneyim ve ilgi alanlarına sahip öğrencilerin ihtiyaçlarını dikkate alma- sı.

5.3.1.2.                   Performans Değerlendirme Araçlarının Geliştirilmesi

Bir performans görevinde aşağıdaki husuların yer alması beklenir.

• Sınıf düzeyi,
• Dersin adı,
• Dersin konusu/konuları,
• Kazanımlar,
• İlişkili olunan problem durumu,
• Görevi yerine getirirken izlenecek yönerge,
• Puanlama yöntemi.

Yukarıda sıralananların yer aldığı bir performans görevi dört ana aşamadan meydana getirilir.

Birinci aşama/Ölçülecek zihinsel süreçlerin belirlenmesi ve ders içeriklerinin ilişkilendirilmesi: Perfor- mans görevinin iki temel amacı, öğrencilerin öğrendiklerini yaşamda kullanmalarını sağlamak ve üst düzey becerilerinin gelişimine katkı sağlamaktır. Bu bakımdan bir performans görevi hazırlanırken öncelikle ortaya konan davranışlar günlük yaşam becerileri ile ilişkilendirilmeli ve bu davranışların hangi üst düzey zihinsel becerilerin göstergeleri olabileceği ortaya konmalıdır.

İkinci aşama/Görev kısmının oluşturulması: Bu aşamada öğretmen öğrencinin kendisinin veya grupça ya- pacağı bir görev ya da problem durumunu tanıtır. Burada yer alan görev, bir soru biçiminde olabileceği gibi bir senaryo da olabilir. Öğretmen bu kısımda açık ve net bir dille öğrencinin neler yapması ve hangi görevleri yerine getirmesi gerektiğini ifade eder. Dikkat edilmesi gereken en önemli husus birinci aşamada yer alan iki temel amaç çerçevesinde bir sürecin ve ürünün tanımlanmasıdır.

Üçüncü aşama/Yönergenin hazırlanması: Görev tanımlandıktan sonra öğrencilerin görevi yerine getirmede, ürünü ortaya koymada ve süreçte dikkat etmeleri gereken hususları belirten bir yönerge hazırlanır. Yönerge açık ve net bir dille hazırlanmalı, öğrenciye ürün ve süreç hakkında yol gösterici olmalıdır. Yönergenin amacı öğrenciyi baskı altına almak değil ona yol göstermek ve gözden kaçıracağı noktalarda ona destek olmaktır. Bu bakımdan yönergede kullanılan dilin de içerik kadar önemli olduğu söylenebilir.

Dördüncü aşama/Puanlama yönteminin belirlenmesi: Bu aşamada görevin yapısına, görevin gereklilikleri- ne, görevi yerine getirirken ortaya konan davranışların sıklıklarına, öğrencinin sınıf düzeyine, ortaya konacak ürünün özelliklerine, sınıf mevcuduna ve puanlama güvenirliğine en uygun puanlama yöntemi belirlenmeye çalışılır. Genel olarak geri bildirim verilmesi ve detaylı değerlendirme imkânı sunulması nedeniyle dereceli puanlama anahtarları tercih edilir. Bunun yanında kontrol listeleri, akran/öz/grup değerlendirme, dereceleme ölçekleri kullanılabilir.

Performans Görevi Nedir? yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Akran değerlendirme, katılımcı bir değerlendirmedir ve öğrencilerin birlikte etkin olarak çalışmalarına olanak sağlar. Akran değerlendirme, öğrencilerin sınıf arkadaşlarının çalışmalarının belirli ölçütler doğrultusunda de- ğerlendirmesiyle gerçekleştirilir. Bu değerlendirmenin temel amacı, öğrencilerin değerlendirme sürecine aktif katılması ve onların kendi yaptıkları işler için yargılarını geliştirmesidir. Akran değerlendirme; yaşam boyu öğrenmenin önemi, biliş bilgisi, öğrenmede öğrenci sorumluluğu üzerine odaklanmayı içerir. Yaşam boyu öğrenme, bireylerin yalnızca bağımsız çalışmalarını değil aynı zamanda kendi performans ve gelişimlerini değerlendirmelerini zorunlu kılar.

5.3.1.1.                   Akran Değerlendirmenin Hazırlanmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Akran değerlendirme öğrencilerin yaptıkları çalışmalar sonucunda birbirlerini değerlendirmesi anlamına gel- mektedir. Akran değerlendirme sayesinde öğrencilere değerlendirme becerisi kazandırılır. Akran değerlendir- mede öğrencilerin birbirlerine verdiği notların geçerliği düşüktür. Akran değerlendirmesi kişiler arası ilişkiler ve akademik öz güven üzerinde olumsuz etkileri olabilir. Bir öğrencinin yaptığı çalışmayı arkadaşının değer- lendirmesi sorun oluşturabilir fakat rekabet yerine iş birliği ortamı sağlanırsa öğrenciler akranlarını geliştirici eleştiriler yapabilirler. Öğrencilerin ölçütler hakkında bilgili olmaları ve akranlarına yönelik yapıcı eleştiride bulunmaları sağlanırsa sonuçlara daha az hata karışır.

5.3.1.2.                   Akran Değerlendirme Uygulamasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Öğrencilerin öz ve akran değerlendirmeleri; öğrencilerle ilgili kararlar verilirken tek bir puanlayıcıdan kaynak- lı puanlama hatalarının önüne geçerek puanlamanın nesnelliğini ve güvenirliğini artırabilir.

Akran Değerlendirme yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.

Öz değerlendirme öğrencilerin, öğrenme sürecinde gerçekleştirdikleri çalışmaları, öğretmen ya da öğrenciler tarafından belirlenmiş ölçütler doğrultusunda değerlendirmelerini ve öğrenmeleri hakkında kendi kararlarını vermelerinin içerir. Öz değerlendirme öğrencilerin gelişimi için basamak basamak geliştirilmiş ve gelecekte üzerinde çalışacakları konuda verimli olmalarını sağlayacak, kendi yeteneklerini kendilerinin keşfetmelerine yardımcı bir yaklaşımdır. Öğrenci performansının düzeyi hakkında karar vermek için kişisel ya da kişiler arası ölçüt koymada öğrencilere fırsatlar sunar.

5.3.1.1.                   Hazırlanmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Etkin bir öz değerlendirme öğrencilerin kendilerine olan güvenlerini sağlamada, yeteneklerini geliştirmele- rinde ve öğrendiklerinin farkında olmalarında son derece önemlidir. Öz değerlendirmenin önemi, öğrenciler tarafından anlaşılmadığı sürece bu etkinliğin tanılayıcı veya ölçme amaçlı olarak kullanılması fazla bir şey ifade etmez. Öğretmenlerin bu teknikle ilgili olarak öğrencilere bir tartışma ortamı yaratması ve bu yaklaşımın önemini açık bir biçimde açıklaması gereklidir. Başlangıçta öz değerlendirme, öğrencilerin deneyimsizliği nedeniyle yanılgılara neden olmasından bazı öğrenciler gereğinden fazla eleştirel veya duyarlı olabilir. Öğren- ciler öğretmenlerin rehberliğinde deneyim kazandıkça aldıkları kararlar daha doğru olacaktır. Diğer konularda olduğu gibi öğretmenlerin de kendi aralarındaki iş birliği ve paylaşımları bu tip değerlendirmeleri (öz değer- lendirme, akran ve grup değerlendirmesi) daha önemli kılacaktır. Öz değerlendirmenin öncelikle tanılayıcı amaçla yapılması, öğrencilerin tekniğe alışması açısından faydalı olabilir. Öğrencilerin kendi performanslarını değerlendirirken genellikle yanlı davrandıkları göz ardı edilmemelidir.

5.3.1.2.                   Uygulanmasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Öğrencilerin öz ve akran değerlendirmeleri, öğrencilerle ilgili kararlar verilirken tek bir puanlayıcıdan kay- naklı puanlama hatalarının önüne geçerek puanlamanın nesnelliğini ve güvenirliğini artırabilir. Aynı zamanda öğrencilerin uyggulama sırasında eksik öğrenmelerini keşfetmeleri için puanlayıcıların doğru ve etkili bir şe- kilde geribildirim vermeleri önemlidir.

Öz Değerlendirme yazısı ilk önce Sosyal Bilgiler üzerinde ortaya çıktı.